Monday, August 15, 2011

Israelte Zinga Fatir Ropui Bikna


Israelte Zinga Fatir Ropui Bikna
                Pathianin Thlarau Chhandamna atan chuan hnam thlan bik a nei tawh lo tih, thuthlunglam sirtir na atanga kan fiah tawh hnu in Pathian hnam thlan Israel te ah pawh  Fatir ropuina kan la chhui leh zel tur a hi engemaw a tul na le ! tih hi mitam tak te zawh na a ni fo mai a, a ni tak a hei hi sawifiah a ngai reng a ni. Bung-1 na tawp lam a kan sawi taw hang khan, thlarau chauh chhandamna term (Jentailte ni) a kin chiah hian vohbikIsraelte chu Beram na nupui atan alo ruat bik na ram a in her chhuak dawn miau a lom, chu hun ah chuan Jentailte tan chanvo tha nungdama la awm te tan pawh a awm tawh lo.
                Chuvangin Israelte rau2 ah pawh Fatir nihna, ropui bik na a la awm ta fova. Tin Lalpan Mosia a bia a, “Israela thlah te zinga fatir zawng,chhul keu hmasa ber a piang mihring pawh, sa pawh ka tan serh ah in ruat tur a ni; ka ta a ni e,” tiin, Exo 13:1-2. Chhulkeu hmasaber a piang leh in ran piang thla hmasa ber a piang chu Lalpa tan in dah hrang zel tur a ni; apate chu Lalpa ta tur a ni ang.Gen 12:13.
                Israel thlah te zinga fatir zawng2 chu ka ta a ni reng a; Mihring nen Rante nen; Aigupta rama fatir fatir zawng2 ka tih hlum lai khan ka puala ka ruat tawh a ni Num.8:17- mah a ti leh pek a, tin, “in ran te, in beram rual te,zinga a pa piang hmasa ber a piangte chu Lalpa inin pathian pual in pe tur a ni. In bawngpa piang hmasa ber chu hnathawk ah in chhawr tur a ni lo a, in Beram rualte zinga piang hmasa ber hmul chu in met tur a ni lo Deut.15:19 ah a ti lehpek a.
                Beram rual zinga a pa piang hmasa ber Lalpa ta leh a hmul mehloh tur bik a nih hian, Pathian Fapa neihchhun, fatir  vana hming chuang Kohhran Lalpa ta bik Heb.12:23-a entir nghal a. Tin, “Bawngpa piang hmasa ber chu hnathawk ah in chhawr tur a ni lo”  a tih hian Ephraim hnam Pathian ina zilhhau lai a bawngpa tuai sawiloh ang maia a sawi lai a Pathian inlamlet in a chunga zah angaih tur Jeremia31:18-20. Kha a entor bawk a ni.
                Chutichuan Israel te zinga a fatir hi ran ten en lam, Lalpan a puala dah hran a lo tum in alo hauh thlat si a,mahse fatir a chhul keu hmasa ber a piang in fatir nih na an hloh tlat a, fanau zawk zelin thuthlung  ro an khawm leh tlat sit e hi awmzia a va han nei thuk em!!  Adama atang reng khan a fatir kaina khan anau Abela a itsik avang khan athat kha a ni a. Gen.4:8 Kaina chu Pathian in Nod ram Eden chhaklam ah a hnawtchhuak leh ta a. Gen4:16 Tichuan Adama thuthlung rochungtu ber tur Kaina in a hloh a vangin Abela nau , Setha ah Pathian in ro a khawm tir leh ta chauh a nih kha. Adama atanga kan chhut zel dawn chuan a thui lutuk dawn a, Abrahama atangin kan chhut mai anga,a fiah tho ang. Tichuan fatir rokhawm tur ni si fatlum zawk in roklhawmtu ziding ber ber changta chu tu ni maw? India Hmarchhak tlang thengreng taka cheng inti Mizo ta mai hi kan ni maithei em? Lo zir zel ila.
                Abrahama’n a fa tir ber ah Ismaela a hring na a, a nau zawk Isaaka ah Pathian in thuthlung a dahin a ti nghet phawt a. Gen17:21 Isaaka chuan fa a han neih leh khan a nupui Rebeki’n pumchhunga a pai lai khan phir a pai kha  ani a, a pum chhung ah an insual a vang in Rebeki a thlaphanga Lalpa hnen ah a tawngtaiin a in hlan a, Lalpan, “I chhul ah chuan hnam hnih an awm a, I pum chhung atang ngei chuan hnam hnih an in then anga, hnam pakhat chu hnam pakhat ai chuan a chak zawk anga, tin a upa zawk chuan a naupang zawk rawng chu a bawl ang,” a ti a. Gen. 35:22-23
                Tichuan anlo pian chhuah hma a Lalpa hril ang ngei chuan a upa zawk Esauva an ti a, a sen thur mai a, ahmul thur bawk a, chumi zawh ah a nau alo piang a Esauva ke artui a vuan tlat a, Jakoba an ti ta a. Gen.24:25-26 Heihian chhul khat kual chhunga ke artui invuan tlat si, term khat chhung a ram inthen tur, roluah ho lo tur a entir nghal a ni.
                Tichuan an lo upa a Esauva’n fatir nihna ngainep in chaw vawi khat eiah a hralh leh ta chiah mai si a. A upa zawk in a naupang zawng rawng a bawl theih tur khan a zawh ta a nih chu. Tumkhat chu Esauva ram chhuak tamchhawl lo haw in, a nau Jakoba’n Dailuah te, Be te eng eng emaw a lo chum kawi hluak mai a, a hmuh chuan ei ah a dil a, a nau lah chuan pe mai lovin, “I fa tir nih na min lei tir zet loh chuan” a ti leh ta khauh mai si a, Jakoba pawh hian mahni ute chu “ei rawh” han in tih mai awm tak, a fa tir nih na a han dawn tlat mai hi, Exo 13:1-2. Thu a fa tir Lalpa pual a chanvo tha chan tur kha a hlut em vang a ni ange!  Esauva chuan chu lam a chhut pha tawh lo, Fatir nih na mai2 te chu engatan nge ni ang, hei riltam in ka thi dawn a nih hial si hi, “Ni mai ang hmiang” tiin a hralh phal ta mai a nih kha. Anau hma ah khan Lalpa hmingin chhia a chham hman chiah mai lehnghal a. Gen.25:29-31. Nakin ah fa tir nih na ngaihnep avanga chaw vawi1 ei a a hralh khan nghawng (effect) chhe deuh a neih tur kha a ngaihtuah pha lo a ni. Tichuan apa Isaka alo thi dawn ta a, Isaka’n a fapa upa zawk Asauva a ko in, “Ka fapa ka thi dawn hnai ta a niange, ka mit in khua a hmu ta lo, ramhnuai ah sakhi min va kah sak la, ka lo ei anga mal ka lo sawm ang che,” ti in, a nau hnen ah fatir nih na a hralh tih hre hek lo, Esauva kha a ram chhuak ta kha ania. Chu veleh a nu Rebeki vet hung in Jakoba a ko vet hung a, Kel no 2 a rawn lak tir vet hung a, an pa mit del tawh bum tur in a u Esauva chanai laksak tur in kelsa, Sakhi sa a chanter tur in an phiar rut a kha a ni a, an hlawhtling phian mai lehnghal a, Pathian pawh hian a phal mak  deuh roh hle in a hriat a ni. Leh lam ziak Pathian thupek ah chuan “Bum hmang te, mi daw thei tenPathian ram ah chan an neiloh tur  thu kha I Korinth 6:9-10 ah khan kan hmu bawk si a, an in bum vel hi a ti hlawhtling phal mai bawk si hi a mak reng a ni !! mahse Pathian tundin tur hi zawng a kal ngil tlat zel zawng a nia le ! Tichuan Jakoban hlauthawng in a u tih ang ti ngam meuh lovin a om a,mahse a nu khan a mawh a phur ngam a, Kel vun in Jakoba ban leh nghawng ah khan a tuam sak ta a, a pa ei tur duh zawng tak in a siam sak a, a u Esauva thuamhnaw a in bel tir tak hnu khan a nu thu rawn ang ngei khan ava tit a kha a ni a.
Isaka’n Jakoba chu alo ringhlel ngei reng a, a han dap vela , a nu in rem a lo hre kher mai a,a pa ngaihngam ta khan, mal asawm ta mai a ni tih kan hriat kha. Gwn 26:6-27 ah khan.
                Tichuan Isaka chuan Jakoba chu Esauva emaw ti in mal a sawm ta ngei a.

                “Ngaiteh ka fapa rim hi, Lalpa malsawm ram rim a ni;
                Tichuan Pathian in van dai fim leh Lei that na leh Buh tam tak leh Uaiin tam tak pe che rawh se.
                Hnam hrang2 ten chibai buk che rawh se
                Chi hrang2 ten chibai buk che rawh se
                I unau te chung ah Lal ah awm langin,
                I nu fa ten chibai buk che rawh se
                Anchhe lawh tu a piang che chu Anchhelawh in awm sela
                Malsawmtu apiang che chu, Malsawm in awm rawh se. A tit a thlup mai si a. Gen.27:27-29

                Fa tir nih chanvo a hlawh chu a ropui hle mai. He thu rochhiah hi Jakoba hun lai hian a thleng famkim hman lova, a unau ten chibai an buk na tur te a unau te chunga Lala a awm tur te hi a tawng hman lo, a thih hnu a a ro khawm leh chhawng zel ten, ni hnuhnunga an rawn chan tur, la in khek tlat a la awm a lawm.
                Tin, Esauva chanvo vet hung erawh chu anchhia lam a ni vet hung tlat mai kha a ni a,

                Esauva chu Sakhi kap in a lo haw ve ngei a, apa thu angin eitur a siam peih veleh, a pa a rawn pan ve a, vanduai thlak tak in a nau in amalsawmna dawn ai alo la tawh si a, Esauva chu ring tak in a tap a nih kha, a tih ngaihna hre lovin, “Jakoba hian a hming alo pu zo kher mai,” a tit a ringawt a. “Hei malsawmna vawi2 mi lan tak hi, hman ah ka fa tir nih na, chaw vawi1 ei ah min leisak tawh a, tun ah ka malsawmna mi laksak leh tak hi” a ti ta ringawt a,thah a tum ta hial a nih kha. Apa lah chuan “Ka fa pa I chan tur chu malsawmna hlat ah a ni I awm dawn ni” a tit a daih mai kha a nia.

                Hei pawh hi a fa tir nihna ngaihnep nghawng vek a ni a, kan nih na ngei, ngainepa pawm loa phatsantute dinhmun tur  a hrilh nghal vek a ni.

                Tichuan Jakoba chu a nu in a hlauh pui a vang in a nutapa Labana, milem be mi hnen ah khan a thawn phei ta kha a nia, a pu Labana hnen a ava cham chhung kha Kum 20 a ni a, chumi hun chhung chuan nupui man leh Rante tan a in hlawh reng2 in a hun a tling tla a, Lalpa vantirhkoh in a mumanga a hrilh angin a haw leh ta a ni a. milem be mi apu Labana hnen atanga a in chawk ngah dan hian kan zoram thuthlung pawimawh tak  entir a nei a,chu chu nakin lam ah kan la chhui chiang ang.

                Tichuan Jakoba, a pu hnen atanga alo kir leh chuan Jabok lui kam ah Pathian nen zankhua in an in buana, Jakoba khel ruh a khawih pelh sak ta hial a, chu veleh Jakoba’n malsawmna angen ta tlata, “Mal minsawm loh chuan ka thlah lovang che,” a ti tlat a,Lalpan mal a sawm ta a, “I hming chu Jakoba an ti tawh lovanga[, Israela an ti tawh zawk ang; Pathian leh Mihring I bei a I hneh tawh si a,” a ti a. Gen.32:28. Hei hian Mihringhlui ral thak a, mihring thar Krista a kan nun tur a entir a; Pathian thil pek (Talent) dawng reng2 in keimah ni tih theih ve emaw kan tih apiang a, Pathian in mal a sawm lova, Pathian hma a kan ral thak chauh in Pathian in keimahni hmangin a talent a chawk nung thin a ni tih kan hre thei ta a ni. Kan pu Jakoba malsawmna dawn dan a tang in.

                Jakoba hming tharah Israela tih a lo nih atang chiah hian Israel hnam a lo in tan ta a ni. Jabbok lui kam a Jakoba hming thlak a nih hma reng reng hian Israel (Pathian Lalfa) tih hi  a la ri lo a ni.

                Tichuan Jakoba chuan fa 12 a nei tih Gen.49:1-27 ah kan hmu a, fatir thuthlung pawimawh tak chang  tu kha kan chhui lai mek a ni tih kha hre reng ila; Gen.49:1-2. Ah. Tin, Jakoba’n a fapa te 2 chu a k ova, heti hian a sawi a, “Ni hnuhnung ahte in chung a thil lo thleng tur chu ka hrilh theih na tur che u in rawn inkhawm rawh u, Nangni Jakoba fapa te u, ngaithla rawh u; Inpa Israela thu hi ngaithla rawh u,” a ti a. Heta ni hnuhnung a tih hi hun hnuhnung nen kan ngaih fin tur a ni lo. Khawngaihna thuthlung  bul in tan lai a Apostol Johan ate rawngbawl lai pawh khan “nau te u,hun hnuhnung ber chu a nit a e,” Johana 2:18 ah an lo tih daih tawh kha.

                Nihnuhnung erawh chu – hapta karkhat ah ni7 a awm a, Hapta khat a nisarih ni hmasa ber chu Pathian ni (saunday) hi a ni a, a dawt ah thawhtan (Monday) chutiang zelin karkhata ni hnung ber chu inrinni (Saturday) Israelte Sabbath hi a ni a.chu ang chiah chuan Lalpa ni hnuhnung hi chu kum sangsarih na (kum sang Lalram) kan tih hi a ni daih a, Jentail te nikin hun hun ruk (niruk) ral chiah a,ni sarihna, ni hnuhnung ber, thuthlungthar khawngaihna hun tawp ami tur hrilh lawk na a nit a daih a nih chu. Chuvangin thuthlunghlui a ni ngawt lo. Bible siam tu ten thuthlunghlui min tih sak bu ah a chuan a vang hian thuthlunghlui a ni chuanglo. Khawngaihna hun tawp, Lalpa nihnuhnunga Israel fate chunga thil lo thleng tur puan lawkna, (Hriat tirna thu rawn rawhu Isaia 8:20) a  ni daih a nih chu.

                Jakoba chuan a fa 12 te, nihnunuhnunga an chunga thil thleng tur a puang ta a, A fa tir ber Reubena atangin a puang tana, “Reubena, nanghi ka fa tir, ka thil tih theih na, ka chak na rah hmasa ber I ni; san ber na leh thu neih na ber I ni,” a han tit a a, (Exo 13:1-2 thu ang khan) Nimahsela tui anga nghetlo I ni chungnun ber na chu I nei loving; a tit a hlauh maia, engvang nge ni le? I pa khumpui I kai avang in; chumi lai chuan chumi chu I ti bawlhhlawh a; ka mutna akai kha I ti a. Gen 49:3-4. Reubena hian a nu Bilhaii a pa hmei nu Bilhaii a mutpui (a uire) tih Gen 35:22 ah kan hmu a ni. Chuvang chuan Reubena fatir thuthlung achan leh ta !

                Tu tan tak ni ang maw?! Reubena nau Sumeona leh anau leh chhang zel ah pawh tuma hnen ah fatir nih na hi Jakoban a pe ta miah lo mai si a, ava bangbo ta mai awm em!! Mahse Isaia 34:16 ah chuan, “Lalpa lehkha bu ah zawng ula chhiar rawh u;chung zing ah chuan pakhatmah kimlo a awm lo vanga, pakhat mah kawppui neilo a awm loving” alo ti a, A kawppui tur zawn angai ta a ni. Jer 31:9 ah chuan Lalpan  “Israel te tan chuan pa ka ni si a, Ephraim hi ka fa tir a ni,” alo tit a daih mai a,Reubena nau te ho tan chuan a va han thik awm dawn em! Ephraima lah chu Jakoba tar lam fa Josefa fapa naupang zawk leh nghal, a awm khan ta lo lutuk thin hi, mi an buai thin.

                Fa tir nihna hlut bik the lul nen khan Reubena tan chuan a va pawi awm ve le. Chu chang ala ni lo, I Chro.5:1-2. Ah pawh, thlah tu chhui tu in ti hian alo ziak kha, “Israel fatir Reubena fapa te chu, (a ni chu fatir zawng a ni a, a maherawh chu a pa khum a tih bawlhhlawh a vang in a fatir nih na chu Israela fapa Josefa fapate pek a ni a; tichuan thlah tute chhui na chu fatir nih na chhui tur a nit a lo. Juda chuan a unau te a khum ta si a, amah ah chuan milian chu a lo chhuak a, fatir nih na erawh chu Josefa chan ani) alo ti ve leh hmiah mai si a, Ephraim hi an va nihlawh the hlauh em!

                Juda hi zawng a unau te khumin, Sakeibaknei Juda hnam a tangin Isua Krista, milian thirtianga rorel tur zawng alo chhuak ngei tak a, mahse, fatir, Lalpa chanpuala dahhran tur chanvo erawh chu Ephraim hnam in an chang ta hlauh si a. chuvangin thlahtu (rokhawmtu) chhui na chu, heta tang hian fatir a chhui tur a ni tawh lo a tih avang hian, fanau zawk rokhawm na kal zel chu keini Mizo in tit a daih hian “ziakloh dan” kan pi/pu atanga an lo zawm sazel ah tun thleng hian fatlum in inpui ro (pa ro) kan lo khawm daih thin hi, Israel hnam dang reng2 in fa tir in pa ro an khawm mek na kar ah I chro.5:1-2 rap dik tu,Josefa thlah Ephraim kan lo nih ti chiangtu alo nita a ni.

                Chuvangin Abrahama atanga Fatir zelin thuthlung hlohin fanau zelin fa tir thuthlung ro an lo khawm zelna chu Ephraim ah atawp ta bawk a. I Chro.5:1-2. Ephraim nihphung tur chu keini Mizo inti, Jentail, Mongolian thlah in tita ringawt ah a lut ta tlat a nih chu. Chuvangin enghnam nge kan nih reng chhut angai ta a ni.

No comments:

Post a Comment